Artykuły Gustawa Herlinga-Grudzińskiego zebrane w tym tomie, publikowane pierwotnie na łamach różnych włoskich czasopism na przestrzeni trzech dekad, odtwarzają kluczowe momenty historii Europy Wschodniej aż do 1999 roku i dostarczają ważnych kluczy interpretacyjnych do zrozumienia, czym był podział Europy na dwie części w epoce zimnej wojny.

Śledząc wewnętrzne procesy zachodzące w ZSRR, ukazując liczne formy sowieckiego dysydentyzmu, analizując zarówno klasyczne, jak i mniej znane dzieła literatury rosyjskiej, obserwując ruchy opozycyjne w Europie Środkowej i Wschodniej, osadzając bieżące wydarzenia w szerszym kontekście historycznym oraz podkreślając znaczenie sfery kultury, teksty Herlinga pozwalają czytelnikowi mierzyć się z palącymi problemami współczesności (takimi jak wojna w Ukrainie) z większą świadomością i głębią.

Wybrane fragmenty włoskich pism Herlinga są swoistym papierkiem lakmusowym różnorodności i bogactwa debaty publicznej, w którą polski pisarz – z emigracji w Neapolu i Paryżu – włączał się z właściwą sobie, oryginalną i nacechowaną pasją polemiczną tonacją.