Żegnamy rok 2025 – rok prawdopodobnie rekordowy pod względem liczby wydarzeń zorganizowanych w Stacji i przez Stację: w sumie blisko 50 konferencji, wykładów, debat, wystaw i spotkań, przygotowanych przez niewielki, trzyosobowy zespół Stacji, wspierany okresowo przez stażystów oraz szeroką sieć instytucji partnerskich w Polsce, we Włoszech i nie tylko. Miniony rok był jak kalejdoskop: interdyscyplinarny i wielogłosowy, w którym nauki humanistyczne i społeczne spotykały się z naukami ścisłymi i przyrodniczymi, a polsko-włoski dialog zyskiwał coraz szerszy, globalny wymiar. Stacja Naukowa PAN w Rzymie stała się miejscem, w którym idee nabierały kształtu, a pasja do wiedzy łączyła ludzi z różnych stron świata.
Przez dwanaście miesięcy Stacja tętniła życiem: konferencjami, debatami, wykładami i wystawami. W 2025 roku zrealizowaliśmy aż 8 dużych międzynarodowych konferencji naukowych, w tym wydarzenie w ramach Dialogów Kopernikańskich – cyklu konferencji odbywających się na podstawie umowy PAN–Consiglio Nazionale delle Ricerche (CNR).
Równolegle do dużych wydarzeń konferencyjnych konsekwentnie rozwijaliśmy działalność popularyzującą naukę. W ramach cyklu mniejszych spotkań w 2025 roku odbyło się 16 wykładów, które przyciągnęły zarówno środowisko akademickie, jak i osoby spoza świata nauki. Stacja aktywnie włączyła się również w organizację 6 konferencji i seminariów partnerskich, a także gościła 3 praktyczne warsztaty realizowane w ramach projektów europejskich. Ważnym elementem naszej działalności były także Targi Edukacyjne „Studiuj w Polsce”, promujące polskie uczelnie i ofertę akademicką wśród młodzieży włoskiej i polonijnej.
Rok 2025 był wyjątkowo intensywny pod względem działalności wystawienniczej. Otworzyliśmy 7 odsłon wystawy „Maria Skłodowska-Curie we Włoszech: trzy podróże, jedna pasja” (a kolejne są już zaplanowane na 2026 rok), przybliżając włoskie podróże naszej Noblistki oraz – szczególnie włoskiej publiczności – sylwetkę jednej z najwybitniejszych postaci światowej nauki. Równolegle zaprezentowaliśmy wystawę przygotowaną na podstawie porozumienia z Uniwersytetem Szczecińskim pt. „Diplomatici della Seconda Repubblica di Polonia a Roma”, a także – we współpracy ze wszystkimi zagranicznymi Stacjami PAN – rozpoczęliśmy międzynarodowy projekt wystawienniczy „Na ramionach gigantów. Polscy naukowcy i badacze w Europie – dziedzictwo i teraźniejszość”. Jego inauguracje odbyły się już w Brukseli i Paryżu (ta druga z naszym bezpośrednim udziałem), natomiast edycja rzymska została przygotowana drukiem i czeka na inaugurację w 2026 roku.
Szczególne miejsce w programie roku zajęły projekty poświęcone historii i dziedzictwu kulturowemu. W 2025 roku w ramach serii „Conferenze” przygotowaliśmy do druku publikację „Due Regine d’eccezione a Roma. Cristina di Svezia e Maria Casimira Sobieska”, a także objęliśmy patronatem wystawę prezentowaną w prestiżowych przestrzeniach Muzeów Kapitolińskich: „Una regina polacca in Campidoglio. Maria Casimira e la famiglia reale Sobieski a Roma”. W murach Stacji PAN w Rzymie miała natomiast miejsce inauguracja wystawy „Pojednanie dla Europy”, przypominająca znaczenie orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich jako istotnego elementu dziedzictwa zjednoczonej Europy.
Każdy miesiąc przynosił nowe spotkania, dyskusje i projekty, które tworzyły niezwykły kalejdoskop nauki, kultury i historii. Od stycznia po grudzień Stacja tętniła życiem, stając się przestrzenią wymiany myśli, inspiracji i pasji. Poniżej prezentujemy wydarzenia, które wypełniły nasz rok – krok po kroku, miesiąc po miesiącu.
Pierwsze miesiące 2025 roku od razu nadały ton całemu sezonowi – intensywny, różnorodny i otwarty na dialog. Z okazji Dnia Nauki Polskiej, 21 lutego zainaugurowaliśmy rok wydarzeń w gościnnych progach Ambasady RP w Rzymie, gdzie odbyła się trzecia edycja „Ambasady Naukowców” – spotkania networkingowego gromadzącego polskich badaczy pracujących we Włoszech. Gościem specjalnym wydarzenia był prof. Jan Zielonka z Uniwersytetu Ca’ Foscari w Wenecji, który w wykładzie „Demokracja w epoce Internetu” zaproponował refleksyjny i niezwykle aktualny głos na temat kondycji demokracji w świecie cyfrowym.
W kolejnych tygodniach konsekwentnie łączyliśmy duże konferencje naukowe z naszymi kameralnymi spotkaniami popularyzującymi naukę. Luty upłynął pod znakiem nowych technologii i interdyscyplinarnych dyskusji. Podczas konferencji „Sztuczna inteligencja w procedurach prawnych”, zorganizowanej przez Centrum Badań Porównawczych nad Procedurami Prawnymi UMCS we współpracy z Asseco Poland i pod patronatem Województwa Lubelskiego, debatowaliśmy nad wyzwaniami, jakie AI stawia przed współczesnym prawem. Równolegle spojrzeliśmy na nowe technologie z perspektywy humanistyki i sztuki – spotkanie „Challenges, Risks and Management Implications for Theatre in the Age of Next Generation Technology”, prowadzone przez Julię Karcz-Ryndak z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, poświęcone było funkcjonowaniu teatru w epoce cyfrowej transformacji.
Marzec przyniósł wyraźne poszerzenie perspektyw i tematów. Podczas spotkania poświęconego regionalistyce i jej roli we współczesnych badaniach naukowych pt. „Regionalistyka i jej rola we współczesnych badaniach humanistycznych. Sebastian Flizak i jego pamiętnik Spod Gorców w świat i z powrotem jako świadectwo dziejów mikroregionu” dr hab. Katarzyna Ceklarz oraz dr Łukasz Burkiewicz przybliżyli znaczenie badań regionalnych jako narzędzia interpretacji lokalnych tożsamości oraz procesów kulturowych. Nie zabrakło również refleksji nad obecnością kobiet w nauce – spotkanie „Donne nella scienza” z dr Edwige Pezzulli z Narodowego Instytutu Astrofizyki (INAF), współpracującej z RAI, było okazją do podkreślenia roli, dorobku i inspirującego wpływu kobiet na rozwój badań naukowych. W ramach programu Erasmus+ gościliśmy także seniorów z Fundacji Via Salutis, którzy podczas spotkania upowszechniającego mieli okazję zapoznać się z działalnością Stacji. Szczególnym wydarzeniem marca była konferencja „Benedetto Croce i Gustaw Herling-Grudziński: między literaturą, historią, filozofią a lingwistyką”, zorganizowana we współpracy z Uniwersytetem Łódzkim oraz Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wydarzenie wzbogacił udział Marty Herling, która podzieliła się osobistymi wspomnieniami i refleksjami na temat spuścizny swojego ojca.
Kwiecień upłynął pod znakiem dwóch dużych wydarzeń konferencyjnych. Międzynarodowa konferencja „Liberalna demokracja w kryzysie: historyczne i porównawcze perspektywy fal demokratyzacji i autokratyzacji w międzywojennej Europie i czasach współczesnych”, zorganizowana we współpracy z Uniwersytetem Rzymskim „La Sapienza”, Uniwersytetem Warszawskim oraz Uniwersytetem Śląskim, zgromadziła wybitnych badaczy analizujących mechanizmy przemian ustrojowych w różnych okresach i regionach Europy. Drugim punktem kwietniowego programu była międzynarodowa konferencja współorganizowana przez Sovrintendenza Capitolina ai Beni Culturali – Musei Capitolini, Università della Tuscia oraz Istituto Svedese di Studi Classici a Roma, zatytułowana „Dwie wyjątkowe królowe w Rzymie. Krystyna Szwedzka i Maria Kazimiera Sobieska”. Wydarzenie to pozwoliło uczestnikom odkryć mniej znane, a niezwykle barwne wątki z historii polsko-włoskich i szwedzkich związków w Wiecznym Mieście. Dopełnieniem kwietniowego programu był wieczór literacki „Włoskie inspiracje w twórczości Zbigniewa Herberta” z udziałem dr hab. Katarzyny Wojan, dr. hab. Zbigniewa Kaźmierczyka z Uniwersytetu Gdańskiego oraz Jakuba Horbacza, a także inauguracja wystawy „Pojednanie dla Europy”, zorganizowanej przez Centrum Historii Zajezdnia, z udziałem prof. Hanny Suchockiej, przypominającej o fundamentalnej roli dialogu i współpracy w budowaniu wspólnoty europejskiej.
Maj przyniósł dalsze zróżnicowanie tematyczne – od historii sztuki i średniowiecznych relacji polsko-włoskich, po nowoczesne technologie bioelektrochemiczne. Podczas spotkania „Bernini’s influence beyond Italy” Małgorzata Gonia z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przybliżyła wpływ mistrza baroku na artystów w całej Europie. Z kolei dr Mateusz Zimny z Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie podczas wykładu „Ospedale di Santo Spirito in Sassia e la Polonia” opowiedział o średniowiecznych kontaktach Polski z jednym z najstarszych rzymskich szpitali. Majową ofertę uzupełniły także Targi Edukacyjne „Studiuj w Polsce”, które przyciągnęły liczne grono młodzieży włoskiej i polonijnej zainteresowanej studiami w Polsce.
Czerwiec potwierdził, że nauka nie zna ograniczeń tematycznych ani dyscyplinarnych. Rozpoczęliśmy go refleksją nad rolą jedzenia w kulturze i historii podczas wykładu prof. Roberto Ferrariego pt. „Il cibo e il suo significato nella storia”, który ukazał symboliczny wymiar codziennych praktyk kulinarnych. Następnie przenieśliśmy się w świat poezji – wieczór literacki „Poete polacche contemporanee” z udziałem prof. Luigiego Marinelliego, Sereny Buti oraz prof. Julii Fiedorczuk poświęcony był współczesnej poezji polskiej i jej recepcji we Włoszech. Nie zabrakło również tematów historyczno-politycznych. Spotkanie „Józef Piłsudski e l’Italia Fascista” z udziałem prof. Joanny Sondel-Cedarmas oraz Bartosza Smoczyka dotyczyło recepcji postaci Marszałka w prasie włoskiej okresu międzywojennego. Kulminacyjnym wydarzeniem półrocza była prestiżowa międzynarodowa konferencja „Barbarians in Rome, Rome in Barbaricum”, współorganizowana z Wydziałem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Parco Archeologico del Colosseo, poświęcona relacjom między Cesarstwem Rzymskim a ludami Barbaricum. Pierwsze półrocze zamknęła inauguracja wystawy „Una regina polacca in Campidoglio. Maria Casimira e la famiglia reale Sobieski a Roma” w Muzeach Kapitolińskich oraz towarzyszące jej spotkanie „I volti dei Sobieski a Roma”, poświęcone portretom prezentowanym na wystawie – symboliczne zwieńczenie intensywnego i niezwykle różnorodnego sezonu przedwakacyjnego.
Po intensywnym pierwszym półroczu Stacja nie zwolniła ani na moment. Lato i jesień przyniosły kolejne odsłony dialogu nauki, kultury i historii – tym razem rozpisane na różne miasta, kraje i tematy, od archeologii i sztuki, przez chemię i biotechnologię, po politykę, literaturę i kulinaria.
Choć lipiec upłynął częściowo poza Rzymem, był ważnym momentem dla naszej działalności wystawienniczej. W Warszawie miała miejsce inauguracja wystawy „Maria Skłodowska-Curie we Włoszech: trzy podróże, jedna pasja”, przygotowanej wspólnie z Komitetem Chemii PAN. Jesienią ekspozycja wyruszyła do Włoch – 8 września zainaugurowaliśmy ją w Genui, rozpoczynając jej włoską trasę.
Po sierpniowej przerwie wrzesień otworzył kolejny rozdział opowieści o Sobieskich w Rzymie. Wykład „L’arco della Regina. Maria Casimira Sobieska e la sua corte a Palazzo Zuccari” prof. Franceski De Caprio z Università della Tuscia oraz dr. Jarosława Pietrzaka z UEKEN, z udziałem Franceski Ceci, ponownie skierował uwagę na królewską obecność w Wiecznym Mieście. Wrzesień obfitował również w wydarzenia o silnym wymiarze naukowym i międzynarodowym. Odbyła się I Polsko-Włoska Konferencja „Chemistry, Materials and Biomedicine (CMB)”, zorganizowana we współpracy z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza, Uniwersytetem Wrocławskim oraz CNR, potwierdzając interdyscyplinarny charakter działalności Stacji i jej otwartość na nauki ścisłe i biomedyczne. Miesiąc należał także do historii globalnej i historii sztuki. Wykład dra Łukasza M. Sadowskiego „Italian Fascination with the Art of a Polish Painter: Life and Work of Andrzej A. Sadowski (1946–2016)”, konferencja „Rzymskie źródła, chińskie misje. Tomasz Szpot Dunin SJ i jezuicki transfer wiedzy o świecie w XVI i XVII wieku” oraz seminarium „Collecting and Displaying Hans Memling in Poland and Italy” pokazały, jak szerokie spektrum badań znajduje w Stacji przestrzeń do dialogu. Zwieńczeniem miesiąca był udział Stacji w Europejskiej Nocy Naukowców, połączony z prezentacją wystawy poświęconej włoskim podróżom Marii Skłodowskiej-Curie.
Październik rozpoczął się refleksją nad językiem, kulturą i społeczeństwem. Wykład dra Marka Paducha „Models of Happiness in American English, Polish and Italian” oraz seminarium „Il linguaggio come mezzo per comunicare concetti e idee” otworzyły serię spotkań poświęconych komunikacji i znaczeniom. Równolegle odbyła się zorganizowana przez Katedrę Architektury Kultur Lokalnych Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej we współpracy z Sekcją Historii i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Komitetu Architektury i Urbanistyki PAN i Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata międzynarodowa konferencja „Architektura kultur lokalnych pogranicza. Miejsca kultu i pamięci na pograniczu kultury i natury”, która połączyła badania nad przestrzenią, dziedzictwem i tożsamością. Październik przyniósł również refleksję politologiczną – podczas wykładu „Reducing Political Polarization: Insights from Poland’s 2025 Election Experiment” analizowano wyzwania współczesnej demokracji. W tym czasie, we współpracy z Uniwersytetem Szczecińskim, zainaugurowaliśmy także wystawę „Diplomatici della Seconda Repubblica di Polonia a Roma”, a ekspozycja o Marii Skłodowskiej-Curie dotarła do Bari oraz do Lurisia Terme w Piemoncie. Dopełnieniem miesiąca był spacer śladami Tomasza Oskara Sosnowskiego w Rzymie, zorganizowany wspólnie z Instytutem POLONIKA, oraz spotkanie autorskie z prof. Lemańskim.
Listopad dobitnie pokazał, że koniec roku nie oznacza wcale spowolnienia. Odbyła się międzynarodowa konferencja „The Future of EU Enlargements: Challenging Illiberal Trends and Democracy Support”, a także seminaria poświęcone podróżom Polaków do Rzymu w epoce nowożytnej – „Viaggiatori polacchi a Roma nella prima modernità” – oraz literackiemu patronatowi roku 2025, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Kolejna edycja Copernicus Dialogues z CNR, tym razem poświęcona molekułom przyszłości i biosensorom, potwierdziła znaczenie współpracy naukowej w obszarze nauk ścisłych. W tym samym czasie wystawa o Marii Skłodowskiej-Curie dotarła aż na Sycylię.
Grudzień był mocnym, wielowątkowym finałem roku. Zainaugurowaliśmy wystawę „Wieczorem smutne kolumny toną we fioletach… Malarskie podróże Wojciecha Weissa do Włoch”, przygotowaną we współpracy z Akademią Sztuk Pięknych w Krakowie, a ekspozycja „Diplomatici della Seconda Repubblica di Polonia a Roma” została zaprezentowana w Mediolanie, poszerzając grono jej odbiorców. Odbyło się także spotkanie Core Group akcji COST PoTaRCh, poświęcone badaniom nad produktami leśnymi i ich znaczeniem w perspektywie historycznej, kulturowej i środowiskowej. Równolegle wystawa o Marii Skłodowskiej-Curie dotarła do trzeciego kraju – San Marino, symbolicznie domykając jej międzynarodową trasę. Rok zamknęliśmy spotkaniem wokół książki „The Pierogi Problem. Cosmopolitan Appetites and the Reinvention of Polish Food”, które połączyło refleksję nad kuchnią, migracją i tożsamością kulturową, pokazując, że także smak może być punktem wyjścia do rozmowy o historii i współczesności.
Nie. Rok 2025 przyniósł również rozpoczęcie projektu promującego język polski „W ziemi włoskiej po polsku. Topografia śladów polskiej obecności w Italii”, finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej (NAWA). Projekt realizowany jest w ramach programu „Promocja Języka Polskiego” przez Stację Naukową Polskiej Akademii Nauk w Rzymie, we współpracy z uniwersytetami w Turynie, Genui, Bari oraz Rzymie (Università La Sapienza). Już pod koniec roku odbyły się pierwsze cztery wykłady w ramach tej inicjatywy, które spotkały się z dużym zainteresowaniem. To jednak dopiero początek – pełne skrzydła projekt rozwinie w 2026 roku, zapowiadając kolejne spotkania, działania i nowe przestrzenie dialogu wokół języka i kultury polskiej we Włoszech.
Rok 2025 zapisze się w historii Stacji Naukowej PAN w Rzymie niewątpliwie jako czas wyjątkowej intensywności, różnorodności i otwartości. To był rok pełen spotkań, idei i rozmów, w których nauka łączyła się z kulturą, historią i sztuką, a polsko-włoski dialog nabierał coraz szerszego, europejskiego wymiaru.
Ten niezwykle bogaty czas nie byłby możliwy bez zaangażowania wielu osób i instytucji. Dziękujemy wszystkim naukowcom, badaczom, artystom, kuratorom, partnerom instytucjonalnym i współorganizatorom, którzy współtworzyli nasze wydarzenia, dzielili się wiedzą, doświadczeniem i pasją. Wyrazy wdzięczności kierujemy także do naszych partnerów we Włoszech i w Polsce, zagranicznych Stacji PAN, instytucji kultury, uczelni oraz wszystkich osób, które wspierały nas merytorycznie i organizacyjnie. Szczególne podziękowania należą się naszym gościom, uczestnikom i publiczności – to Wasza obecność, ciekawość i otwartość sprawiają, że Stacja Naukowa PAN w Rzymie pozostaje żywą przestrzenią dialogu i inspiracji.
Na progu nowego roku życzymy Państwu kolejnych inspirujących spotkań, odważnych idei, twórczych projektów oraz nieustającej pasji do odkrywania nauki i kultury. Mamy nadzieję, że rok 2026 przyniesie równie wiele okazji do wspólnej pracy, rozmów i spotkań – już dziś zapraszamy do dalszego współtworzenia życia naukowego i kulturalnego Stacji.
Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *
Komentarz *
Nazwa *
Adres e-mail *
Witryna internetowa
Zapamiętaj moje dane w tej przeglądarce podczas pisania kolejnych komentarzy.
Komentarz wpisu
W serwisie PAN stosujemy pliki cookies w celu gromadzenia danych statystycznych oraz prawidłowego funkcjonowania serwisu. Pliki te mogą być umieszczane na Twoim urządzeniu do odczytu stron. Więcej informacji o celu używania i zmianie ustawień ciasteczek znajdziesz w naszej polityce prywatności.
