Pod koniec Soboru Watykańskiego II biskupi polscy wystosowali orędzie do biskupów niemieckich, w którym padły słynne słowa: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Ich autorem był arcybiskup wrocławski Bolesław Kominek. Dokument ten przełamywał pojałtański podział Europy oraz uproszczony schemat relacji oprawca–ofiara. Od 29 kwietnia na wystawie „Pojednanie dla Europy” po raz pierwszy w historii zaprezentowane zostaną wspólnie trzy fundamentalne dla idei zjednoczonej Europy oryginalne dokumenty z 1965 roku: rękopis orędzia sporządzony przez arcybiskupa Kominka, jego ostateczna wersja wysłana przez biskupów polskich do biskupów niemieckich oraz odpowiedź niemieckiego episkopatu.

Celem wystawy „Pojednanie dla Europy” jest ukazanie znaczenia orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich jako istotnego elementu dziedzictwa zjednoczonej Europy. To przesłanie, oparte na wzajemnym przebaczeniu win, przełamywało podział Europy rozdzielonej żelazną kurtyną na dwa wrogie bloki – demokratyczny Zachód oraz komunistyczny Wschód zdominowany przez Związek Sowiecki. Jednocześnie wykraczało poza prosty schemat oprawcy i ofiary. Orędzie pomijało także polityczny podział Niemiec, gdyż było skierowane do wszystkich niemieckich biskupów katolickich, bez względu na to, po której stronie Łaby rezydowali.

Wystawa ukazuje, że współczesna Europa została zbudowana na fundamencie pojednania – decyzji dawnych wrogów z czasów II wojny światowej o wspólnym budowaniu europejskiej wspólnoty. Do 1989 roku projekt integracji obejmował jednak wyłącznie zachodnią część kontynentu. Było to skutkiem powojennych zmian granic w Europie Środkowej, masowych przesiedleń ludności oraz niemal półwiecznego podziału Europy. Po zachodniej stronie żelaznej kurtyny rozwijał się świat wolny i demokratyczny, podczas gdy państwa po stronie wschodniej znalazły się pod dominacją Związku Sowieckiego, tracąc swoją niezależność i podmiotowość.

To właśnie od biskupów zza żelaznej kurtyny wyszedł impuls do odbudowy relacji polsko-niemieckich – opartych na prawdzie i wzajemnym przebaczeniu win. Wystawa „Pojednanie dla Europy” ukazuje wyjątkowość Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich. Dokument ten ma szczególne znaczenie, ponieważ: 1) Polska była pierwszym państwem zaatakowanym przez Niemcy w 1939 roku, 2) podczas II wojny światowej zginęło 6 milionów polskich obywateli, 3) niemal 20% polskich kapłanów i duchownych, w tym 6 biskupów, zostało zamordowanych przez Niemców, 4) zniszczono kilkaset kościołów. Pomimo tych tragicznych doświadczeń to właśnie z Polski wyszło przesłanie, które można streścić w słowach: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Ten gest na zawsze odmienił sposób postrzegania wzajemnych relacji między Polską a Niemcami. Dlatego wymiana listów pomiędzy polskimi a niemieckimi biskupami ma wymiar uniwersalny, a zawarte w nich wartości – prawda, dialog oraz gotowość do uznania własnych win – stanowią istotną część dziedzictwa współczesnej Europy.

Wernisaż wystawy „Pojednanie dla Europy” – Rzym, Stacja Naukowa Polskiej Akademii Nauk, 29 kwietnia 2025 roku, godz. 10:00.

W otwarciu wystawy „Pojednanie dla Europy” udział wzięli wybitni goście, których obecność podkreśliła rangę wydarzenia. Spotkanie rozpoczął Andrzej Jerie, dyrektor Centrum Historii Zajezdnia, który wprowadził uczestników w tematykę ekspozycji. Następnie głos zabrali: arcybiskup Józef Kupny, metropolita wrocławski oraz prezydent Wrocławia Jacek Sutryk.

W części merytorycznej wystąpili: prof. Wojciech Kucharski, który przybliżył genezę i znaczenie Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich oraz prof. Hanna Suchocka, podejmując refleksję nad aktualnością przesłania zawartego w tym historycznym dokumencie.

Fot. M. Rajfur