W dniach 12–13 listopada w Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Rzymie odbędą się międzynarodowe warsztaty pt. Building European Cooperation for Plant Genetic Resources: Conservation, International Cooperation and Sustainable Use, poświęcone budowaniu europejskiej współpracy w zakresie zasobów genetycznych roślin, ich ochrony, międzynarodowej kooperacji oraz zrównoważonego wykorzystania. Wydarzenie organizowane jest we współpracy Stacji Naukowej PAN w Rzymie z Instytutem Genetyki Roślin PAN oraz Uniwersytet Politechniczny w Marche.

Zasoby Genetyczne Roślin dla Wyżywienia i Rolnictwa (ang. Plant Genetic Resources for Food and Agriculture, PGRFA) mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego, postępu hodowlanego, adaptacji do zmian klimatu oraz długoterminowej odporności europejskich i światowych systemów rolno-spożywczych. Jednocześnie znaczna część zasobów genetycznych przechowywanych w bankach genów i kolekcjach badawczych pozostaje niewystarczająco scharakteryzowana, rozproszona pomiędzy instytucjami lub jedynie częściowo dostępna dla hodowców, rolników i innych użytkowników.

Wyzwanie polega zatem nie tylko na ochronie różnorodności genetycznej, lecz także na tworzeniu skutecznych mechanizmów jej odpowiedzialnej oceny, wymiany i zrównoważonego wykorzystania.

Spotkanie zgromadzi ograniczoną liczbę naukowców i interesariuszy z Polski, Włoch oraz innych krajów Europy, w tym m.in. z Francji. Uczestnicy reprezentują komplementarne kompetencje w zakresie ochrony zasobów genetycznych, zarządzania bankami genów, agronomii, genomiki, fenotypowania, biologii nasion, nauki o danych, hodowli roślin, badań partycypacyjnych, Nauki Obywatelskiej oraz polityki rolnej.

Kameralna formuła wydarzenia sprzyja otwartej dyskusji naukowej, wymianie doświadczeń oraz wypracowaniu konkretnych inicjatyw współpracy. Zamiast tradycyjnego modelu dużej konferencji naukowej warsztaty będą łączyć krótkie prezentacje wprowadzające z dyskusjami panelowymi oraz ukierunkowanymi sesjami roboczymi. W trakcie spotkania uczestnicy rozważą również przygotowanie dokumentu programowego (white paper) poświęconego ochronie zasobów genetycznych roślin, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu europejskiego.

Opierając się na doświadczeniach projektu INCREASE oraz innych inicjatyw europejskich i międzynarodowych, warsztaty będą poświęcone analizie sposobów integracji działań prowadzonych przez banki genów, zaangażowania interesariuszy, podejść partycypacyjnych I opartych na Nauce Obywatelskiej oraz współpracy międzynarodowej w ramach wspólnej strategii wspierającej ochronę i zrównoważone wykorzystanie zasobów genetycznych roślin dla wyżywienia i rolnictwa.

Szczególna uwaga zostanie poświęcona:

• wzmacnianiu komplementarności pomiędzy ochroną ex situ, in situ, on-farm oraz zdecentralizowanymi modelami ochrony;
• doskonaleniu charakterystyki zasobów genetycznych poprzez klasyczne i molekularne fenotypowanie, genomikę, metabolomikę oraz ocenę w różnych warunkach środowiskowych;
• wykorzystaniu rezultatów projektu INCREASE do utrzymania i dalszego rozwoju Inteligentnych Kolekcji (Intelligent Collections) jako reprezentatywnych, zorientowanych na użytkownika zasobów wspierających ochronę i zrównoważone wykorzystanie zasobów genetycznych roślin. Szczególnym osiągnięciem projektu INCREASE był eksperyment Nauki Obywatelskiej, który pokazał, że obywatele mogą aktywnie uczestniczyć w ochronie, ocenie i charakterystyce zasobów genetycznych roślin. Dzięki zaangażowaniu tysięcy uczestników z całej Europy inicjatywa przyczyniła się do zwiększenia świadomości znaczenia różnorodności biologicznej w rolnictwie oraz promocji nowych modeli współpracy pomiędzy nauką a społeczeństwem. Eksperyment został uhonorowany wyróżniony Główną Nagrodą Unii Europejskiej w dziedzinie nauki obywatelskiej za innowacyjne działania na rzecz ochrony różnorodności biologicznej w rolnictwie.