Nuncjusz na Ziemiach Pogranicza. Achilles Ratti, poźniejszy Pius XI w Polsce (1918-1921) , (Libreria Editrice Vaticana, 2018)

pod redakcją Quirina Alessandra Bortolato i Mirosława Lenarta

13 listopada 2018, godz. 18.30

copertinaMLenart

Niniejszy tom zawiera materiały, które powstały z myślą o międzynarodowej konferencji historycznej, jaka odbyła się pod patronatem arcybiskupa Celestino Migliore, byłego nuncjusza apostolskiego w Polsce, zorganizowanej w Opolu na Górnym Śląsku w dniach od 1 do 2 czerwca 2016 roku. Publikacja została przygotowana w dwóch językach: włoskim i polskim. Wybór Opola jako miejsca organizacji konferencji poświęconej Achillesowi Rattiemu nie był przypadkowy. Przyszły papież Pius XI przebywał właśnie w tym mieście, kiedy Stolica Apostolska zleciła mu wymagającą misję Komisarza Apostolskiego dla Górnego Śląska, co upamiętnia tablica umieszczona na fasadzie budynku probostwa przy Katedrze pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Opolu. Achilles Ratti pełnił tę funkcję podczas prac Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku, powołanej na mocy artykułu 88 traktatu wersalskiego oraz umowy francusko-niemieckiej z 9 stycznia 1920 r. Wyniki plebiscytu pozwoliły ustalić podziały spornych terenów pomiędzy Polskę i Niemcy po I wojnie światowej. Działalność Achillesa Rattiego podczas plebiscytu to ostatnie, a przy tym szczególnie trudne zadanie, jakiego podjął się ten dostojnik Kościoła zaledwie dwa lata wcześniej nominowany przez Benedykta XV wizytatorem apostolskim, a niedługo później nuncjuszem apostolskim Polski i Litwy. Misja Rattiego, rozpoczęta 29 maja 1918 r., miała konsekwencje trudne do przewidzenia w momencie, kiedy inicjatywę tę podejmowano w Stolicy Apostolskiej, bowiem nie można było wówczas przypuszczać, że delegat apostolski już 3 lipca 1919 zostanie ustanowiony pierwszym nuncjuszem apostolskim w odrodzonej Polsce, a 28 października przyjmie sakrę biskupią w katedrze warszawskiej. Kariera duchowna byłego prefekta Biblioteki Watykańskiej nabrała właśnie w Polsce nieoczekiwanego rozpędu: 13 czerwca 1921 r. papież Benedykt XV nominował go arcybiskupem Mediolanu, a 16 czerwca uczynił kardynałem prezbiterem kościoła Świętych Sylwestra i Marcina w Monti. Z kolei 6 lutego 1922 r., podczas czternastego głosowania, Achilles Ratti został wybrany 259. Biskupem Rzymu i papieżem Kościoła jako następca św. Piotra, przyjmując imię Piusa XI. Błyskawiczna kariera rozwijała się właśnie w Polsce,kraju związanym z fundamentalnymi doświadczeniami pozwalającymi dojrzeć jego wizji politycznej i eklezjologicznej, które inspirowały go podczas całego pontyfikatu. W wizji tej mieściło się całkowite odrzucenie bolszewizmu i ateizmu, co znajdzie swoje znaczące odbicie w wydanych przez niego oficjalnych dokumentach, podobnie jak lęk przed patriotyzmem katolickim lub katolicyzmem patriotycznym, czyli nacjonalizmem wspartym wartościami religijnymi, co zauważył Gianpaolo Romanato w swoim referacie wygłoszonym podczas spotkania.Dostrzeżenie, że kwestia narodu pozostaje kluczowa dla zrozumienia działań nuncjusza oraz przywoływanie jej w niemal wszystkich tekstach publikowanych w niniejszym tomie, jest zasługą Bernarda Ardury. Ukazanie się publikacji w serii „Atti e Documenti” pozwoli na upowszechnienie poza Polską tematyki podejmowanej podczas dwóch dni konferencji. Zaprezentowane opracowania powstały na podstawie mało znanej i wcześniej niepublikowanej dokumentacji, którą wydobyto z polskich archiwów, co znacząco poszerzyło znajomość owych trzech lat spędzonych w Polsce, tak fundamentalnych dla poglądów przyszłego papieża.

Drukuj