Mit topielicy w wyobraźni Zachodu

Odczyt prof. Zbigniewa Mikołejko (Instytut Filozofii i Socjologii, PAN)

24 maja 2016, godz. 18.30

vicolo Doria 2

10 Poster 24 mag 2016 ZMikolejko

10 Poster 24 mag 2016 ZMikolejko

Zbigniew Mikołejko – profesor, filozof religii, historyk idei, eseista. Kierownik Zakładu Badań nad Religią w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, członek Amerykańskiej Akademii w Rzymie (1996). Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół tanatologii, relacji pomiędzy sacrum a przemocą, znaczenia tradycji biblijnej dla współczesności, wątków apokaliptycznych i katastroficznych w kulturze. Opublikował m.in.: Emaus oraz inne spojrzenia do wnętrza Pisma (1998), Żywoty świętych poprawione (2001); Śmierć i tekst. Sytuacja ostateczna w perspektywie słowa (2001); W świecie wszechmogącym. O przemocy, śmierci i Bogu (2009); We władzy wisielca, t. 1: Z dziejów wyobraźni Zachodu (2012); We władzy wisielca, t. 2: Ciemne moce, okrutne liturgie (2014).

Streszczenie

Figura topielicy jest jednym z najważniejszych wyobrażeń śmierci w kulturze Zachodu. Ten archaiczny mit - w którym dokonuje się ścisłe zespolenie kobiety i nocy, Erosa i Thanatosa, wody i księżyca - z zadziwiającą mocą ożywa jednak w nowoczesnej dobie. Najpierw więc, za sprawą Szekspira i jego Ofelii, który - burząc w znacznym zakresie średniowieczne obrazy śmierci - tworzy zobowiązujący jakby paradygmat estetyzacji umarłych. W XIX i XX stuleciu - w licznych dziełach literatury (od Alfreda Tennysona po współcześnie żyjącą Marthę Grimes) oraz malarstwa, zwłaszcza prerafaelickiego, a wreszcie fotografii i filmu - dokona się niemalże „eksplozja” tego niepokojącego i fascynującego motywu. I topielica w swoich nowych wcieleniach stanie się niekiedy, jak przydarzyło się to „Nieznajomej z Sekwany”, jednym z istotnych mitów kultury popularnej, symbolizując w niej zarówno tajemnicę śmierci, jak i prowokacyjną autonomiczność kobiety - niedostępność jej umysłu i ciała dla męskiego analitycznego spojrzenia.

Drukuj